Όταν ένα εργαλείο Τεχνητής Νοημοσύνης χρησιμοποιείται σε διαδικασία που αφορά την αξιολόγηση επαγγελματικών προσόντων και ενδέχεται να επηρεάζει την ανάθεση μαθημάτων, προκύπτουν εύλογα ερωτήματα διαφάνειας, ενημέρωσης και λογοδοσίας
Του Αντώνη Δεσύπρη, Εκπαιδευτή Σ.Α.Ε.Κ.
Με την υπ’ αριθμ. 604/649/24380/18-09-2026 Πρόσκληση Δήλωσης Μαθημάτων για το χειμερινό εξάμηνο 2026Β, οι εγγεγραμμένοι εκπαιδευτές στο Μητρώο Εκπαιδευτών Επαγγελματικής Κατάρτισης των Σ.Α.Ε.Κ. και Ε.Σ.Κ. κλήθηκαν να υποβάλουν τις δηλώσεις μαθημάτων τους μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας του ΙΝΕΔΙΒΙΜ.
Κατά τη διαδικασία υποβολής, όμως, οι υποψήφιοι βρέθηκαν μπροστά σε ένα νέο στοιχείο: ενημερώθηκαν ότι είχε ολοκληρωθεί μέσω Τεχνητής Νοημοσύνης η εκτίμηση της συνάφειας των δικαιολογητικών τους, με το σύστημα να εμφανίζει και έναν αυτοματοποιημένο «βαθμό συνάφειας», όπως για παράδειγμα 95%.
Η αξιοποίηση της ΤΝ στη δημόσια διοίκηση αποτελεί σημαντική τεχνολογική εξέλιξη. Όταν, όμως, ένα τέτοιο εργαλείο εντάσσεται σε διαδικασία που σχετίζεται με την αξιολόγηση επαγγελματικών προσόντων και ενδέχεται να συνδέεται με την ανάθεση μαθημάτων, ανακύπτουν ερωτήματα σχετικά με τη διαφάνεια, την ενημέρωση και τη λογοδοσία.
Το βασικό ερώτημα είναι απλό: ποιος αξιολογεί τελικά τη συνάφεια των δικαιολογητικών των εκπαιδευτών και με ποια κριτήρια;
Πότε ενημερώθηκαν οι εκπαιδευτές;
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η ενημέρωση για την αξιοποίηση Τεχνητής Νοημοσύνης εμφανίζεται κατά τη διαδικασία δήλωσης μαθημάτων.
Στην Πρόσκληση, αλλά ούτε και στην ενημέρωση για την προστασία προσωπικών δεδομένων ή σε άλλο προσβάσιμο κείμενο, σύμφωνα με τα στοιχεία που τέθηκαν υπόψη, δεν υπήρχε προειδοποίηση ότι η συνάφεια των δικαιολογητικών θα εκτιμηθεί μέσω ΤΝ.
Προκύπτει, επομένως, το ερώτημα πώς και πότε ενημερώθηκαν οι ενδιαφερόμενοι για τη συγκεκριμένη διαδικασία.
Τα άρθρα 12, 13 και 14 του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (ΓΚΠΔ – Κανονισμός ΕΕ 2016/679) θέτουν απαιτήσεις διαφάνειας και ενημέρωσης. Η γενική αναφορά στην τήρηση της νομοθεσίας για την προστασία προσωπικών δεδομένων δεν απαντά κατ’ ανάγκη στο ειδικό ερώτημα εάν οι εκπαιδευτές γνώριζαν ότι τα δικαιολογητικά τους θα υποβάλλονταν σε αυτοματοποιημένη αξιολόγηση.
Τι σημαίνει το 95%;
Το σημαντικότερο ίσως ζήτημα αφορά τον ίδιο τον αριθμητικό «βαθμό συνάφειας».
Τι σημαίνει, για παράδειγμα, ένας βαθμός 95%; Ποια κριτήρια οδηγούν σε αυτό το αποτέλεσμα; Ποια είναι η ουσιαστική διαφορά μεταξύ ενός ποσοστού 95%, 85% ή 70%;
Κυρίως, όμως, χρειάζεται να αποσαφηνιστεί εάν ο συγκεκριμένος βαθμός έχει οποιαδήποτε επίδραση στη μοριοδότηση, στην κατάταξη ή τελικά στην ανάθεση μαθημάτων.
Κατά την υποβολή, το ίδιο το σύστημα συνοδεύει την ένδειξη με τη διευκρίνιση ότι η εκτίμηση «δεν επηρεάζει τη διαδικασία ανάθεσης μαθημάτων και παρέχεται αποκλειστικά ως ενημερωτικό και βοηθητικό στοιχείο προς τον υποψήφιο».
Ακριβώς αυτή η διευκρίνιση δημιουργεί ένα πρόσθετο ερώτημα: εφόσον ο βαθμός είναι αποκλειστικά πληροφοριακός και δεν επηρεάζει την ανάθεση, ποιος είναι ο συγκεκριμένος σκοπός της ενσωμάτωσης του συστήματος ΤΝ στη διαδικασία;
Η ανθρώπινη κρίση και η ΤΝ
Ένα ακόμη ζήτημα είναι εάν το αποτέλεσμα της Τεχνητής Νοημοσύνης εμφανίζεται αποκλειστικά στον υποψήφιο ή είναι διαθέσιμο και σε εκείνους που πραγματοποιούν την αξιολόγηση.
Εφόσον εμφανίζεται και στους αξιολογητές, ακόμη και ως «βοηθητικό στοιχείο», τίθεται το ζήτημα της πιθανής επίδρασής του στην ανθρώπινη κρίση, σε σχέση με το φαινόμενο που είναι γνωστό ως μεροληψία αυτοματοποίησης (automation bias).
Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1689 για την Τεχνητή Νοημοσύνη προβλέπει απαιτήσεις που διαφοροποιούνται ανάλογα με τη χρήση και την κατηγορία κινδύνου του εκάστοτε συστήματος.
Για να μπορεί, επομένως, να εξεταστεί ποιο κανονιστικό πλαίσιο εφαρμόζεται στη συγκεκριμένη περίπτωση, απαιτείται προηγουμένως να είναι γνωστό ποιο ακριβώς σύστημα χρησιμοποιείται και για ποιον σκοπό.
Τι πρέπει να αποσαφηνιστεί
Για την πλήρη εικόνα της διαδικασίας, το ΙΝΕΔΙΒΙΜ θα μπορούσε να αποσαφηνίσει δημόσια έξι βασικά σημεία:
- ποιο σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης χρησιμοποιείται,
- ποια δεδομένα και δικαιολογητικά αξιολογούνται,
- ποια είναι τα βασικά κριτήρια με τα οποία παράγεται ο «βαθμός συνάφειας»,
- εάν και με ποιον τρόπο ο συγκεκριμένος βαθμός συνδέεται με την ανάθεση μαθημάτων,
- εάν προβλέπεται διαδικασία αμφισβήτησης ή επανεξέτασης του αποτελέσματος,
- με ποιον τρόπο και σε ποιο στάδιο ενημερώθηκαν οι εκπαιδευτές για τη συγκεκριμένη επεξεργασία.
Η ψηφιοποίηση της δημόσιας διοίκησης μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση των διαδικασιών. Η αξιοποίηση νέων τεχνολογικών εργαλείων, όμως, δεν πρέπει να οδηγεί σε μια νέα μορφή αδιαφάνειας, στην οποία ο ενδιαφερόμενος βλέπει έναν αριθμό ή ένα αποτέλεσμα χωρίς να γνωρίζει επαρκώς με ποια κριτήρια και με ποια διαδικασία αυτό προέκυψε.
Η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν αναιρεί την ανάγκη για σαφείς κανόνες, ενημέρωση και λογοδοσία. Αντίθετα, όταν η τεχνολογία εισέρχεται σε διαδικασίες που συνδέονται με επαγγελματικά προσόντα και επιλογές εκπαιδευτών, η ανάγκη αυτή γίνεται ακόμη πιο ουσιαστική.
