Η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών περνά σε μια νέα φάση. Το υπουργείο Παιδείας επιχειρεί να μετατοπίσει το βάρος από τη γραφειοκρατία στην ουσία, συνδέοντας το σύστημα με δείκτες ποιότητας, λειτουργικότητας και αποτελεσματικότητας. Παράλληλα, η πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ επαναφέρει στο προσκήνιο τη σχολική αυτονομία και την ενδυνάμωση του ρόλου των διευθυντών, ανοίγοντας μια συζήτηση με σαφές πολιτικό και παιδαγωγικό αποτύπωμα.
Η αφετηρία της συζήτησης είναι ενδεικτική. Από τους περίπου 22.000 νεοδιόριστους εκπαιδευτικούς που αξιολογήθηκαν ατομικά, μόλις έξι κρίθηκαν «μη ικανοποιητικοί». Για την υπουργό Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη, το αποτέλεσμα αυτό δεν αναιρεί την ανάγκη αλλαγών, αλλά επιβεβαιώνει ότι ο στόχος της αξιολόγησης δεν είναι η τιμωρία. Όπως τονίζει, πρόκειται για μια διαδικασία που οφείλει να αναδεικνύει δυνατότητες, να στηρίζει όσους δυσκολεύονται και να οδηγεί σε στοχευμένη επιμόρφωση.
Στην πράξη, το υπουργείο επιχειρεί να μετασχηματίσει την αξιολόγηση σε εργαλείο επαγγελματικής ανατροφοδότησης. Η παρουσία του συμβούλου στην τάξη, που αρχικά αντιμετωπίστηκε με καχυποψία, αρχίζει σταδιακά να γίνεται αποδεκτή ως στήριξη και όχι ως έλεγχος. Παράλληλα, η αξιολόγηση επεκτείνεται και στους μόνιμους εκπαιδευτικούς σε πολλές περιοχές της χώρας, με στόχο την καθολική εφαρμογή της και τη βελτίωση της ποιότητας της υποστήριξης.
Το πολιτικό πλαίσιο αυτών των αλλαγών αποτυπώνεται στο Ενοποιημένο Σχέδιο Κυβερνητικής Πολιτικής, όπου η αξιολόγηση σχολικών μονάδων και εκπαιδευτικών συνδέεται ρητά με δείκτες αποτελεσματικότητας. Την ίδια στιγμή, η έκθεση του ΟΟΣΑ για το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα προτείνει μια πιο «σχολειοκεντρική» προσέγγιση: λιγότερη εξάρτηση από εξωτερικούς συμβούλους και μεγαλύτερο ρόλο για τους διευθυντές, τους μέντορες και τους συντονιστές μαθημάτων.
Η λογική της πρότασης φαίνεται, εκ πρώτης όψεως, αυτονόητη. Ένα σχολείο που αποφασίζει πιο κοντά στους ανθρώπους του και ένας διευθυντής με ουσιαστικό παιδαγωγικό ρόλο δύσκολα θα έβρισκαν αντίθετους. Ωστόσο, η σχολική αυτονομία δεν είναι μια ουδέτερη έννοια. Στο ελληνικό πλαίσιο, έρχεται να προστεθεί σε ένα ήδη φορτισμένο πεδίο, όπου η αξιολόγηση έχει συνδεθεί –δικαίως ή αδίκως– με λογικές ελέγχου και ατομικής στοχοποίησης.
Η ανησυχία εντείνεται από το γεγονός ότι οι προτάσεις του ΟΟΣΑ συμπίπτουν χρονικά με μια ευρύτερη αναδιάταξη της σχολικής διοίκησης. Σε συνέχεια του Ν. 4823/2021, οι διευθυντές αποκτούν αυξημένες αρμοδιότητες: από την επιλογή υποδιευθυντών μέχρι την προτεραιοποίηση αξιολογήσεων και την καθοριστική επιρροή στη λειτουργία της σχολικής μονάδας. Όταν ο διευθυντής μετατρέπεται σταδιακά σε βασικό αξιολογητή, η σχέση με τον εκπαιδευτικό αλλάζει και η ισορροπία γίνεται πιο εύθραυστη.
Σε αυτό το σημείο, η σχολική αυτονομία κινδυνεύει να μεταφραστεί σε μεταφορά ευθύνης χωρίς αντίστοιχη μεταφορά πόρων. Ο ΟΟΣΑ μιλά για ένα σύστημα με δυνατότητες που δεν αξιοποιούνται επαρκώς, αποφεύγοντας να θέσει στο επίκεντρο τις δομικές αιτίες: την υποχρηματοδότηση, τις κοινωνικές ανισότητες, τα υπερφορτωμένα αναλυτικά προγράμματα. Η ευθύνη «κατεβαίνει» προς το σχολείο, χωρίς να «ανεβαίνει» προς το κράτος.
Στο μοντέλο αυτό, το «αυτόνομο» σχολείο καλείται συχνά να λειτουργήσει με όρους μάνατζμεντ: να αναζητά πόρους, να προβάλλει καινοτομίες, να συνδέεται με την τοπική αγορά. Όταν όμως το σχολείο αντιμετωπίζεται ως μονάδα που πρέπει να αποδώσει μετρήσιμα αποτελέσματα, η επιτυχία αναπόφευκτα συγκρίνεται και ιεραρχείται. Οι συνέπειες είναι ανθρώπινες και απτές: εντατικοποίηση της εργασίας, αύξηση της γραφειοκρατίας, διάβρωση των συλλογικών διαδικασιών.
Το ελληνικό σχολείο, παρά τις δυσκολίες, αντέχει χάρη στους ανθρώπους του. Η πρόκληση δεν είναι να μετατραπεί ο διευθυντής σε διαχειριστή απόδοσης, αλλά να λειτουργήσει ως συνοδοιπόρος μέσα σε μια κοινότητα μάθησης. Μια αξιολόγηση που βασίζεται στην εμπιστοσύνη, τον αναστοχασμό και τη στήριξη μπορεί να ενισχύσει την παιδαγωγική πράξη. Αντίθετα, μια αξιολόγηση που μεταφέρει ευθύνες χωρίς ουσιαστική υποστήριξη κινδυνεύει να εκληφθεί όχι ως αυτονομία, αλλά ως εγκατάλειψη.
Τα πάντα για τη Πρωτοβάθμια και τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση του Νομού Ημαθίας.
