Ένα σύνθετο διοικητικό και νομικό ζήτημα που αφορά την παραίτηση εκπαιδευτικού με σκοπό τη συνταξιοδότηση τέθηκε υπόψη της Διεύθυνσης Υπηρεσιακής Κατάστασης και Εξέλιξης Εκπαιδευτικού Προσωπικού Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του υπουργείου Παιδείας. Η υπόθεση παραπέμφθηκε προς εξέταση στο αρμόδιο Γραφείο Νομικού Συμβούλου, καθώς ο ενδιαφερόμενος εκπαιδευτικός υποστηρίζει ότι κατά τον χρόνο υποβολής της παραίτησής του δεν είχε συνείδηση των πραττομένων ή ότι η λειτουργία της βούλησής του ήταν αποφασιστικά περιορισμένη.
Το αίτημα υποβλήθηκε αρκετούς μήνες μετά την κατάθεση της αρχικής αίτησης παραίτησης, αλλά πριν από τη λύση της υπαλληλικής σχέσης. Το ερώτημα που ανακύπτει είναι κατά πόσο μπορεί να εξεταστεί η εγκυρότητα της αρχικής δήλωσης παραίτησης, ακόμη και μετά την παρέλευση της προβλεπόμενης προθεσμίας ανάκλησης.
Το νομικό πλαίσιο
Η υπόθεση αναδεικνύει τη συνάντηση διαφορετικών νομοθετικών και νομολογιακών ρυθμίσεων. Στο επίκεντρο βρίσκονται ο Υπαλληλικός Κώδικας, η ειδική νομοθεσία που διέπει τις παραιτήσεις των εκπαιδευτικών, οι διατάξεις του Αστικού Κώδικα που αφορούν την έλλειψη συνείδησης και την ουσιώδη πλάνη, καθώς και η σχετική νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Σύμφωνα με μία προσέγγιση, η ανάκληση της παραίτησης δεν μπορεί να γίνει δεκτή μετά την παρέλευση της αποκλειστικής προθεσμίας του ενός μήνα που προβλέπεται στο άρθρο 148 του ν. 3528/2007. Η θέση αυτή στηρίζεται στην ανάγκη διασφάλισης της ασφάλειας δικαίου, της σταθερότητας των υπηρεσιακών μεταβολών και της δεσμευτικότητας των νόμιμων προθεσμιών.
Από την άλλη πλευρά, διατυπώνεται η άποψη ότι η περίπτωση διαφέρει ουσιωδώς όταν δεν πρόκειται για απλή μεταμέλεια του υπαλλήλου, αλλά για αμφισβήτηση της εγκυρότητας της αρχικής δήλωσης βούλησης. Στην περίπτωση αυτή, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι η εκπρόθεσμη ανάκληση μιας έγκυρης παραίτησης, αλλά το κατά πόσο υπήρξε εξαρχής έγκυρη, ελεύθερη και συνειδητή δήλωση παραίτησης.
Η σημασία της εγκυρότητας της δήλωσης
Η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας και γνωμοδοτήσεις του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους έχουν δεχθεί ότι η παραίτηση δημοσίου υπαλλήλου αποτελεί μονομερή δήλωση βούλησης, η οποία πρέπει να είναι σαφής, σοβαρή, ελεύθερη και συνειδητή.
Οι σχετικές αρχές επιτρέπουν στη Διοίκηση να εξετάζει ισχυρισμούς που αφορούν έλλειψη συνείδησης των πραττομένων, αποφασιστικό περιορισμό της λειτουργίας της βούλησης ή ουσιώδη πλάνη. Κατά συνέπεια, η αμφισβήτηση της εγκυρότητας της αρχικής δήλωσης αντιμετωπίζεται ως αυτοτελές ζήτημα, το οποίο διαφοροποιείται από την απλή ανάκληση μιας έγκυρης παραίτησης.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στο γεγονός ότι στην εξεταζόμενη περίπτωση δεν έχει ακόμη λυθεί η υπαλληλική σχέση, δεν έχει εκδοθεί διαπιστωτική πράξη απόλυσης, δεν έχει πραγματοποιηθεί διαγραφή από το Μητρώο Ανθρώπινου Δυναμικού και δεν έχει δημοσιευθεί σχετική πράξη στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
Η προσωρινή στάση της Υπηρεσίας
Μέχρι να δοθεί απάντηση από το υπουργείο Παιδείας και το αρμόδιο Γραφείο Νομικού Συμβούλου, η αρμόδια Υπηρεσία αποφάσισε να μην προχωρήσει σε μη αναστρέψιμες διοικητικές ενέργειες.
Συγκεκριμένα, η αρχική αίτηση παραίτησης δεν θα θεωρηθεί προς το παρόν επαρκής και αδιαμφισβήτητη νόμιμη βάση για την έκδοση διαπιστωτικής πράξης λύσης της υπαλληλικής σχέσης. Παράλληλα, δεν θα εκδοθεί διαπιστωτική πράξη απόλυσης, δεν θα αποσταλεί περίληψη προς δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και δεν θα πραγματοποιηθεί διαγραφή από το Σύστημα Διαχείρισης Ανθρώπινου Δυναμικού της Δημόσιας Διοίκησης.
Η προσωρινή αυτή στάση δεν συνιστά οριστική ακύρωση της παραίτησης ούτε τελική αποδοχή του αιτήματος του εκπαιδευτικού. Αντιμετωπίζεται ως αναγκαίο και αναλογικό μέτρο διαφύλαξης της νομιμότητας μέχρι να διευκρινιστεί αν η αρχική δήλωση παραίτησης μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες.
Η εισήγηση της Υπηρεσίας
Κατά την εκτίμηση της Υπηρεσίας, πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ της τακτικής ανάκλησης μιας έγκυρης παραίτησης, η οποία υπόκειται στη μηνιαία προθεσμία του άρθρου 148 παρ. 4 του Υπαλληλικού Κώδικα, και της αμφισβήτησης της εξαρχής εγκυρότητας της δήλωσης παραίτησης λόγω ελαττωμάτων της βούλησης.
Η Υπηρεσία επισημαίνει ότι η παρέλευση της μηνιαίας προθεσμίας δεν μπορεί να αποκλείει αυτομάτως την εξέταση ισχυρισμών περί έλλειψης συνείδησης, αποφασιστικού περιορισμού της βούλησης ή ουσιώδους πλάνης, όταν το αντικείμενο της κρίσης είναι το κατά πόσο υπήρξε εξαρχής έγκυρη δήλωση παραίτησης.
Λαμβάνοντας υπόψη ότι η υπαλληλική σχέση δεν έχει ακόμη λυθεί, ότι ο ενδιαφερόμενος εξακολουθεί να υπηρετεί και ότι το αίτημα υποβλήθηκε πριν από την επέλευση της αυτοδίκαιης λύσης της σχέσης, η Υπηρεσία κλίνει υπέρ της άποψης ότι ο αρμόδιος Διευθυντής Εκπαίδευσης δύναται, εφόσον κρίνει ότι τα υποβληθέντα στοιχεία θεμελιώνουν σοβαρά τον σχετικό ισχυρισμό, να μην εκδώσει διαπιστωτική πράξη λύσης της υπαλληλικής σχέσης.
Τα ερωτήματα προς το υπουργείο Παιδείας
Το έγγραφο που διαβιβάστηκε στο υπουργείο Παιδείας ζητά την παροχή άμεσων διευκρινίσεων για σειρά ζητημάτων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το εάν η επίκληση έλλειψης συνείδησης εξετάζεται ως αυτοτελές ζήτημα ανεξάρτητα από τη μηνιαία προθεσμία ανάκλησης, εάν ο Διευθυντής Εκπαίδευσης μπορεί να αποδεχθεί το σχετικό αίτημα πριν από τη λύση της υπαλληλικής σχέσης, καθώς και ποια είναι η ενδεδειγμένη διοικητική πράξη σε περίπτωση αποδοχής του αιτήματος.
Παράλληλα, ζητείται να αποσαφηνιστεί εάν η προσωρινή αποχή της Υπηρεσίας από την έκδοση διαπιστωτικής πράξης και από άλλες μη αναστρέψιμες διοικητικές ενέργειες είναι σύννομη, καθώς και ποια πρέπει να είναι η στάση της Διεύθυνσης Εκπαίδευσης σε περίπτωση που δεν έχει περιέλθει σχετική απάντηση μέχρι την 31η Αυγούστου 2026.
Η υπόθεση παραμένει σε στάδιο νομικής εξέτασης και αναμένεται η σχετική γνωμοδότηση για την οριστική αντιμετώπιση του ζητήματος.
