Την ανάγκη για ένα σχολείο που θα στηρίζει τους εκπαιδευτικούς, θα δίνει χώρο στους μαθητές να σκέφτονται και θα καλλιεργεί τη συνεργασία αναδεικνύει ο Φυσικός και Σύμβουλος Εκπαίδευσης Μανόλης Κουσλόγλου, μιλώντας στο «Μέσα στην Τάξη» του esos. Παράλληλα, εκφράζει την ανησυχία του για την επίδραση της Τεχνητής Νοημοσύνης στις ανθρώπινες σχέσεις και περιγράφει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν καθημερινά όσοι βρίσκονται μέσα στη σχολική τάξη.
Με αφετηρία την πολυετή εμπειρία του στη διδασκαλία και τη σημερινή του ιδιότητα ως Συμβούλου Εκπαίδευσης, ο Μανόλης Κουσλόγλου αναφέρεται στις αντιφάσεις του ελληνικού σχολείου, στη σημασία της παιδαγωγικής σχέσης και στην ανάγκη να επαναπροσδιοριστεί ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζονται τόσο οι μαθητές όσο και οι εκπαιδευτικοί.
Στο επίκεντρο των τοποθετήσεών του βρίσκεται η καθημερινότητα της τάξης. Όπως παρατηρεί, οι εκπαιδευτικοί συχνά δεν συνειδητοποιούν ότι, ενώ οι ίδιοι διδάσκουν για περιορισμένο χρόνο ένα συγκεκριμένο τμήμα, οι μαθητές παρακολουθούν διαδοχικά μαθήματα επί επτά ώρες. Η συνεχής διάλεξη, χωρίς ουσιαστική συμμετοχή των παιδιών, μετατρέπει τη σχολική ημέρα σε μια ιδιαίτερα απαιτητική διαδικασία.
«Δεν αντέχεται. Δεν μας αντέχουν…», σημειώνει, επισημαίνοντας την ανάγκη για περισσότερο διαδραστική διδασκαλία.
Από τη μετάδοση γνώσης στη συνεργασία
Ο ίδιος θεωρεί ότι το εξετασιοκεντρικό και γνωσιοκεντρικό Λύκειο περιορίζει τις δυνατότητες εφαρμογής σύγχρονων παιδαγωγικών προσεγγίσεων. Αν είχε τη δυνατότητα να αλλάξει ένα στοιχείο της διδασκαλίας, θα περιόριζε τη μετάδοση έτοιμης γνώσης, ώστε οι μαθητές να αποκτήσουν περισσότερο χώρο για σκέψη, διερεύνηση και συνεργασία.
Η συνεργασία, ωστόσο, δεν αποτελεί μόνο σχολικό ζητούμενο. Κατά τον Μανόλη Κουσλόγλου, συνδέεται με μια βαθύτερη κοινωνική νοοτροπία που δίνει προτεραιότητα στην ατομική επιτυχία.
«Η συνεργασία είναι η αχίλλειος πτέρνα της ελληνικής κοινωνίας. Η ατομική επιτυχία είναι το όραμά της», αναφέρει, αντιπαραβάλλοντας τις εμπειρίες του από το εξωτερικό, όπου, όπως περιγράφει, είχε συναντήσει εντονότερο το αίσθημα της κοινότητας.
Χαρακτηριστικό είναι το περιστατικό μαθητή που είχε εμφανιστεί στην τάξη με δύο μετάλλια, ένα ατομικό και ένα ομαδικό. Όταν ο εκπαιδευτικός τον συνεχάρη κυρίως για το ομαδικό, εκείνος αντέδρασε, υποστηρίζοντας ότι η ατομική διάκριση ήταν δυσκολότερη. Η απάντηση του καθηγητή ήταν ότι η ομαδική επιτυχία είχε βοηθήσει και άλλους ανθρώπους.
Στην ίδια λογική εντάσσεται και η άποψή του για την παιδαγωγική επιτυχία ενός σχολείου. Οι υψηλές επιδόσεις και οι διακρίσεις δεν αρκούν από μόνες τους για να αποδείξουν την αποτελεσματικότητά του. Μεγαλύτερη σημασία έχει η πρόοδος κάθε μαθητή, ιδιαίτερα όταν το σχολείο καταφέρνει να στηρίξει παιδιά ευάλωτων κοινωνικών ομάδων.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι ανθρώπινες σχέσεις
Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζει ο Μανόλης Κουσλόγλου για τον τρόπο με τον οποίο η Τεχνητή Νοημοσύνη εισέρχεται στην προσωπική ζωή των μαθητών.
Περιγράφει μάλιστα την εμπειρία του από μια συζήτηση με μαθήτρια, η οποία ανέφερε με φυσικότητα ότι για τα αισθηματικά της ζητήματα προτιμά να συμβουλεύεται το Gemini αντί για την καλύτερή της φίλη.
Το περιστατικό τον προβλημάτισε, καθώς θεωρεί ότι τα εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης δεν λειτουργούν πλέον αποκλειστικά ως πηγές πληροφοριών, αλλά αποκτούν και έναν ρόλο προσωπικού συμβούλου.
Διευκρινίζει ότι δεν αντιτίθεται στην τεχνολογία. Φοβάται, όμως, ότι η συνεχής αναζήτηση εύκολων απαντήσεων μπορεί να περιορίσει ουσιαστικές πλευρές της ανθρώπινης επικοινωνίας.
Η απάντηση, σύμφωνα με τον ίδιο, βρίσκεται στη σχολική τάξη, μέσα από περισσότερες κοινές εμπειρίες, διάλογο και συνεργασία. Παράλληλα, εκφράζει προβληματισμό για το μέλλον της ανθρώπινης δημιουργικότητας, αναφερόμενος στη συγγραφή, τη μουσική, τη ζωγραφική και άλλες δημιουργικές δραστηριότητες.
Η αξιολόγηση και ο φόβος των εκπαιδευτικών
Από τη θέση του Συμβούλου Εκπαίδευσης, ο Μανόλης Κουσλόγλου έχει πραγματοποιήσει περίπου 200 ενεργές, αναστοχαστικές παρατηρήσεις διδασκαλίας. Όπως αναφέρει, η εμπειρία αυτή υπήρξε ιδιαίτερα σημαντική για τη δική του επαγγελματική εξέλιξη.
Εκείνο που θα ήθελε να αλλάξει είναι ο φόβος με τον οποίο αρκετοί εκπαιδευτικοί αντιμετωπίζουν την παρουσία ενός αξιολογητή στην τάξη τους.
Κατά την άποψή του, η αξιολόγηση δεν πρέπει να συνδέεται με την αναζήτηση λαθών και την επιβολή κρίσεων, αλλά να αποτελεί ευκαιρία συνεργασίας, αναστοχασμού, εξατομικευμένης επιμόρφωσης και βελτίωσης.
Η θέση αυτή συνδέεται και με τη δική του αντίληψη για τον ρόλο του εκπαιδευτικού. Παρότι αναγνωρίζει ότι υπήρξε αρκετές φορές αυστηρός ή απότομος απέναντι στους μαθητές του, τονίζει ότι δεν μπορούσε να αποδεχτεί την αδικία.
Θυμάται, μάλιστα, περιστατικό κατά το οποίο ζήτησε συγγνώμη από μητέρα μαθήτριας, πριν εκείνη προλάβει να του εκφράσει το παράπονό της για τον τρόπο με τον οποίο είχε μιλήσει στην κόρη της.
Αναγνωρίζει επίσης ότι, παρόλο που πραγματοποιούσε πολλά πειράματα Φυσικής, δεν τα αξιοποιούσε πάντοτε με τον κατάλληλο παιδαγωγικό τρόπο. Αν επιστρέψει στην τάξη, όπως λέει, θα επιδιώξει να πραγματοποιεί λιγότερα πειράματα, αλλά με μεγαλύτερη έμφαση στην καλλιέργεια της επιστημονικής σκέψης.
Το σχολείο που χρειάζονται οι εκπαιδευτικοί
Μία από τις κεντρικές επισημάνσεις του αφορά την εικόνα που έχει η κοινωνία για το επάγγελμα του εκπαιδευτικού.
«Η θέση του εκπαιδευτικού πονάει!», αναφέρει, εξηγώντας ότι η εργασία στο σχολείο δεν μπορεί να αποτιμάται αποκλειστικά με βάση τις ώρες διδασκαλίας ή τις ημέρες των διακοπών.
Περιγράφει την καθημερινή ευθύνη ενός εκπαιδευτικού που καλείται να εργαστεί με διαδοχικά τμήματα 20 έως 25 μαθητών, με διαφορετικές ανάγκες, προσωπικότητες και δυσκολίες. Στις απαιτήσεις αυτές προστίθεται η ευθύνη για την ασφάλεια των παιδιών, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια σχολικών εκδρομών.
Δεν ζητά, όπως διευκρινίζει, θαυμασμό για τους εκπαιδευτικούς, αλλά κατανόηση των πραγματικών συνθηκών της εργασίας τους.
Η ανάγκη αυτή επεκτείνεται και στο ίδιο το σχολικό περιβάλλον. Η ασφάλεια, η εμπιστοσύνη, ο αλληλοσεβασμός και η συνεργασία αποτελούν, κατά τον ίδιο, αναγκαίες προϋποθέσεις ώστε οι εκπαιδευτικοί να μπορούν να στηρίζουν αποτελεσματικά τους μαθητές τους.
«Δεν μπορεί να υπάρξει καλό σχολείο για τα παιδιά, αν δεν είναι πρώτα καλό για τους εκπαιδευτικούς», υπογραμμίζει, επισημαίνοντας ότι ένας άνθρωπος που αισθάνεται εξαντλημένος, ανασφαλής ή μόνος δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του παιδαγωγικού του ρόλου.
Στη συνέντευξή του αναφέρεται ακόμη στη σημασία της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης, τονίζοντας ότι η ισότιμη συμμετοχή δεν ταυτίζεται ούτε με την ομοιόμορφη αντιμετώπιση όλων ούτε με την προνομιακή μεταχείριση. Προϋποθέτει σεβασμό στη διαφορετικότητα και ουσιαστική υποστήριξη ανάλογα με τις ανάγκες κάθε ανθρώπου.
Για τον Μανόλη Κουσλόγλου, η ουσία της εκπαιδευτικής διαδρομής δεν περιορίζεται στις γνώσεις που αποκτούν οι μαθητές. Όταν ερωτάται τι θα ήθελε να θυμούνται οι παλιοί μαθητές του ύστερα από πολλά χρόνια, δεν αναφέρεται στους νόμους της Φυσικής ή σε κάποια συγκεκριμένη διδασκαλία.
Θα προτιμούσε να θυμούνται τη στάση του απέναντί τους, κυρίως την προσπάθειά του να είναι τίμιος και δίκαιος.
Και όταν καλείται να δώσει έναν τίτλο στη συνολική εκπαιδευτική του πορεία, επιλέγει μια φράση που συνοψίζει τη σχέση του με τη μάθηση και τη διδασκαλία: «Γηράσκω αεί διδασκόμενος»
