Μοντέλο SAMR: Ένας τρόπος ενσωμάτωσης της τεχνολογίας στη μάθηση

Το μοντέλο SAMR είναι κατάλληλο για την εισαγωγή των εκπαιδευτικών που τείνουν να χρησιμοποιούν αναλογικά μέσα διδασκαλίας στα πλεονεκτήματα των ψηφιακών εργαλείων.

Το μοντέλο SAMR καθορίζει τέσσερα τροποποιητικά στάδια, που παρουσιάζονται – κατά προσέγγιση – σύμφωνα με την πολυπλοκότητά τους και τη μετασχηματιστική τους δυνατότητα: Υποκατάσταση (Substitution), Επαύξηση (Augmentation), Τροποποίηση (Modification) και Επαναπροσδιορισμός (Redefinition).

Σε κάθε στάδιο του μοντέλου SAMR, η χρήση της τεχνολογίας γίνεται ολοένα και πιο εξελιγμένη. Οι στρατηγικές στα στάδια υποκατάστασης και επαύξησης χρησιμοποιούν την τεχνολογία για να βελτιώσουν τη μάθηση και να προσθέσουν αξία, ενώ τα στάδια τροποποίησης και επαναπροσδιορισμού την αξιοποιούν για να μεταμορφώσουν τη μάθηση και να προσθέσουν νέες δυνατότητες. Η αποτελεσματικότητα κάθε μίας από αυτές τις τέσσερις στρατηγικές εξαρτάται από το πότε και πώς χρησιμοποιείται.

Θα μπορούσαμε να φανταστούμε το μοντέλο SAMR ως ένα βουνό που πρέπει να κατακτηθεί. Αλλά η καλή ενσωμάτωση της τεχνολογίας δε σημαίνει να ζεις στην κορυφή του SAMR. Έχει να κάνει με την επίγνωση του φάσματος των επιλογών που δίνονται και την επιλογή εκείνης της στρατηγικής που θα βοηθήσει περισσότερο στην καλύτερη εμπέδωση του περιεχομένου του μαθήματος.

Στη διάρκεια της μάθησης μέσω υπολογιστή, οι εκπαιδευτικοί συχνά εστιάζουν στα δύο πρώτα στάδια, τα οποία περιλαμβάνουν την αντικατάσταση του παραδοσιακού υλικού με ψηφιακό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η μετατροπή μαθημάτων και φύλλων εργασίας σε ψηφιακή, επεξεργάσιμη μορφή και η ανάρτησή τους στο νέφος ή η δημιουργία βιντεοδιαλέξεων και η διάθεσή τους για ασύγχρονη μάθηση. Τα στάδια αυτά μπορούν να βοηθήσουν πολύ, ειδικά όταν ασχολείται κάποιος για πρώτη φορά με τη μάθηση μέσω υπολογιστή.

Ωστόσο, σε τάξεις όπου η ενσωμάτωση της τεχνολογίας στη μαθησιακή διαδικασία επιτυγχάνεται σε πολύ υψηλό βαθμό, τα δύο τελευταία στάδια του μοντέλου SAMR, η τροποποίηση και ο επαναπροσδιορισμός, είναι τα πιο σημαντικά. Οι μαθητές τέτοιων τάξεων βρίσκουν πιο καινοτόμες και πολύ ενδιαφέρουσες χρήσεις της τεχνολογίας. Είναι δημιουργοί και εκδότες της δικής τους δουλειάς, την οποία αναπαριστούν σε πολλές μορφές ψηφιακών μέσων, ή προσκαλούν επαγγελματίες να παρέχουν ανατροφοδότηση για τα αντικείμενα που δημιουργούν ή συμμετέχουν σε παγκόσμια, διαδικτυακά φόρουμ με μαθητές από όλο τον κόσμο, κ.ά.

Ακολουθεί μια πιο προσεκτική ματιά στις στρατηγικές που καθορίζει κάθε στάδιο για την εφαρμογή τεχνολογικών μέσων στην τάξη:

• Υποκατάσταση (Substitution)

Αυτό είναι το απλούστερο στάδιο, όπου η τεχνολογία χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο των παραδοσιακών πρακτικών. «Υποκατάσταση» σημαίνει αντικατάσταση παραδοσιακών δραστηριοτήτων και μέσων, όπως η διδασκαλία στην τάξη ή έντυπα φύλλα εργασίας με ψηφιακές εκδόσεις. Δεν υπάρχει καμία ουσιαστική αλλαγή στο περιεχόμενο, μόνο στον τρόπο με τον οποίο παραδίδεται στους μαθητές.

Ο στόχος εδώ είναι να διατηρήσουμε τα πράγματα απλά. Το σκανάρισμα των μαθημάτων και των φύλλων εργασίας, ώστε να μετατραπούν σε επεξεργάσιμη μορφή (π.χ. docx), και το ανέβασμά τους στο διαδίκτυο, χρησιμοποιώντας κάποια υπηρεσία του νέφους, όπως το Microsoft OneDrive, το Google Drive, το Dropbox, το eClass, το e-me ή κάποια άλλη παρόμοια υπηρεσία διαμοίρασης αρχείων, είναι μια κοινότυπη πρακτική, ώστε να γίνει σχεδόν άμεσα διαθέσιμο το αντίστοιχο αρχείο σε όλους τους μαθητές.

Οι εκπαιδευτικοί συνηθίζουν να βάζουν στους τοίχους της τάξης τους χρήσιμες πληροφορίες, όπως το ωρολόγιο πρόγραμμα, πίνακες πολλαπλασιασμού, γράμματα με λέξεις, χάρτες, κλπ. Καλό είναι να μετατραπούν και αυτά σε ψηφιακή μορφή, ώστε οι μαθητές εύκολα να μπορούν να ανατρέξουν σε αυτές. Μπορούν, επίσης, οι εκπαιδευτικοί να παρέχουν σύγχρονες καθώς και ασύγχρονες εκδόσεις των διδασκαλιών τους. Εάν πραγματοποιούν μαθήματα μέσω μιας υπηρεσίας τηλεδιάσκεψης, μπορούν να παρέχουν μια εγγραφή του μαθήματος σε εκείνους τους μαθητές που δεν μπόρεσαν να παρευρεθούν.

Μπορούν, επίσης, να δημιουργήσουν τα δικά τους εκπαιδευτικά βίντεο για να τα δουν οι μαθητές όποτε θελήσουν. Άλλα παραδείγματα υποκατάστασης περιλαμβάνουν την πληκτρολόγηση της εργασίας από τους μαθητές, αντί να τη γράφουν με το χέρι, τη χρήση διαδικτυακού κουίζ και προγραμμάτων, αντί να συμπληρώνουν έντυπα, την αντικατάσταση του παραδοσιακού πίνακα με αλληλεπιδραστικό και αποθήκευση των αναγραφόμενων ως έγγραφα, καθώς και διαμοιρασμό αυτών μετά το μάθημα στους μαθητές, τη χρήση επεξεργαστή κειμένου από τους μαθητές για να γράψουν, επεξεργαστούν και μορφοποιήσουν τις σκέψεις τους, την αναζήτηση πληροφοριών και στο διαδίκτυο, κλπ.

Η υποκατάσταση παρέχει μια πολύ πιο κατανοητή εισαγωγή στις τεχνολογικές δεξιότητες από ό,τι η τροποποίηση και ο επαναπροσδιορισμός. Είναι η τέλεια ευκαιρία για τους μαθητές να νιώσουν άνετα με τη νέα τεχνολογία προτού αρχίσει ο εκπαιδευτικός να μεταμορφώνει τη μάθησή τους.

Θυμηθείτε: Οι στρατηγικές υποκατάστασης δεν αλλάζουν τη διαδικασία μάθησης ή το αποτέλεσμα. Αναρωτηθείτε τι θα κερδίσετε εσείς και οι μαθητές σας από την τεχνολογία πριν την εφαρμόσετε. Εάν δεν προσθέτει τίποτα εκτός από ταλαιπωρία, συνεχίστε να χρησιμοποιείτε χαρτί και στυλό.

• Επαύξηση (Augmentation)

Στο στάδιο της επαύξησης, η τεχνολογία προσθέτει κάτι παραπάνω στη μαθησιακή διαδικασία πέρα από την απλότητα. Μπορεί να δώσει στους μαθητές μια πιο ξεκάθαρη κατανόηση ενός σύνθετου θέματος ή να τους κάνει να εμπλακούν με τρόπο που δεν μπορούν οι παραδοσιακές μέθοδοι.

Το στάδιο αυτό περιλαμβάνει την ενσωμάτωση αλληλεπιδραστικών ψηφιακών βελτιώσεων και στοιχείων, όπως σχόλια, συνδέσμους ή πολυμέσα στο μάθημα. Το περιεχόμενο παραμένει αμετάβλητο, αλλά οι μαθητές μπορούν πλέον να επωφεληθούν από τις ψηφιακές δυνατότητες για να βελτιωθεί η μάθησή τους. Επιτρέπει, επίσης, τη χρήση πιο ανεξάρτητης και μαθητοκεντρικής μάθησης. Χρησιμοποιώντας την τεχνολογία ως πηγή πληροφοριών, οι μαθητές μπορούν να εισαχθούν στην ενεργητική μάθηση, χωρίς να απαιτείται συνεχής καθοδήγηση από τον εκπαιδευτικό.

Για παράδειγμα, οι μαθητές μπορούν να συνοδεύσουν την ανάγνωση μιας εργασίας με πολυμεσική παρουσίαση, καλλιεργώντας ταυτόχρονα και τον ψηφιακό γραμματισμό τους. Και αντί ο εκπαιδευτικός να μοιράζει έντυπα κουίζ, μπορεί να τα παιχνιδοποιήσει με εργαλεία, όπως το Socrative, το Kahoot, το Quizizz, το Quizlet, το Edpuzzle, το SmartExchange, κ.ά., ώστε να αυξηθεί η συμμετοχή των μαθητών, αλλά και ο έλεγχος της προόδου τους να γίνεται πιο εύκολα. Αλλά και η διερεύνηση ενός θέματος δε βασίζεται στην αυθεντία του εκπαιδευτικού και στα βιβλία της βιβλιοθήκης – αν υπάρχει – αλλά στην αξιοποίηση πληροφοριών από το διαδίκτυο.

Οι εκπαιδευτικοί μπορούν, επίσης, να δημιουργήσουν εικονικούς πίνακες ανακοινώσεων, χρησιμοποιώντας εφαρμογές, όπως το Padlet, το eClass, το e-me, το Linoit, όπου οι μαθητές μπορούν να δημοσιεύουν ερωτήσεις, σχόλια, emoji, συνδέσμους και εικόνες.

Η διδασκαλία του εκπαιδευτικού εμπλουτίζεται και συμπληρώνεται με βίντεο και εικόνες που διευκρινίζουν μια ιδιαίτερα δυσνόητη έννοια, ενώ οι μαθητές βελτιώνουν το γραπτό τους λόγο, αξιοποιώντας εργαλεία του προγράμματος επεξεργασίας κειμένου (π.χ. ενσωμάτωση εικόνων και γραφημάτων). Στο στάδιο αυτό μπορούν να εμφανιστούν στοιχεία συνεργασίας, όπως, για παράδειγμα, με την αποστολή συνδέσμων από διαδικτυακές πηγές μέσω email σε συμμαθητές που ασχολούνται με μια εργασία, ως πρόσθετες πληροφορίες.

• Τροποποίηση (Modification)

Στο στάδιο της τροποποίησης, η τεχνολογία χρησιμοποιείται για το σχεδιασμό αλληλεπιδραστικών εργασιών, που υπερβαίνουν τους περιορισμούς μιας παραδοσιακής τάξης.

Για παράδειγμα, οι μαθητές μπορούν να συνεργαστούν ανά δύο ή σε ομάδες των 3 – 4 ατόμων σε διαδικτυακά, κοινόχρηστα αρχεία, αποσκοπώντας στην καλλιέργεια συνεργατικών δεξιοτήτων και την ανταλλαγή γνώσεων. Αυτός ο τρόπος εργασίας καλλιεργεί ένα πιο συνεργατικό κλίμα στην τάξη και προωθεί την ενεργητική συμμετοχή των μαθητών.

Αυτού του είδους οι εργασίες επιτρέπουν, επίσης, στους μαθητές να δημιουργήσουν εντυπωσιακά και καινοτόμα έργα, που δεν περιορίζονται από τα όρια του χαρτιού. Μερικοί μαθητές θα αρπάξουν την ευκαιρία να βρεθούν μπροστά από μια κάμερα, ενώ άλλοι θα κάνουν τα πάντα για να αναρριχηθούν στον πίνακα κατάταξης της τάξης.

Επιπρόσθετα, η μάθηση μέσω υπολογιστή ανοίγει νέους διαύλους επικοινωνίας, πολλοί από τους οποίους μπορούν να βοηθήσουν τους μαθητές, που παραδοσιακά περιθωριοποιούνται. Για παράδειγμα, μαθητές που μπορεί να είναι λιγότερο πιθανό να μιλήσουν στην τάξη, είναι δυνατό να επωφεληθούν μέσα από εναλλακτικά κανάλια επικοινωνίας, τα οποία μπορούν να “τρέχουν” παράλληλα με τη μαθησιακή διαδικασία και ενθαρρύνουν τη συμμετοχή. Τέτοια εναλλακτικά κανάλια επικοινωνίας μπορούν να είναι η ιδιωτική επικοινωνία μέσω chat κατά τη διάρκεια ενός μαθήματος, όπου οι μαθητές μπορούν να θέτουν ερωτήσεις ή να γράφουν μηνύματα, διαδικτυακοί, κοινόχρηστοι πίνακες ανακοινώσεων, όπου οι μαθητές μπορούν να μοιραστούν τις ιδέες τους μέσω κειμένου, εικόνων, βίντεο και συνδέσμων, αλλά και ερωτήσεις ανοικτού τύπου που διατυπώνονται διαδικτυακά, όπου οι απαντήσεις τους μπορούν να αποτελέσουν εφαλτήριο για εποικοδομητικό σχολιασμό.

Σε αυτό το στάδιο, οι εκπαιδευτικοί μπορούν να χρησιμοποιήσουν και ένα σύστημα διαχείρισης μάθησης, όπως το Google Classroom, το ClassDojo, το Moodle, ή το Schoology, για την παρακολούθηση της βαθμολογίας των μαθητών, τον έλεγχο της προόδου τους, την αποστολή/λήψη μηνυμάτων σε γονείς και μαθητές, τη δημιουργία ημερολογίου εργασιών, την ανάθεση εργασιών, την εφαρμογή ενός συστήματος επιβράβευσης, κλπ.

Μερικά παραδείγματα τροποποίησης που έκανα στις τάξεις μου είναι:

1. Η παραγωγή podcast που συνοψίζουν ένα θέμα στο οποίο μπορούν να έχουν πρόσβαση όλοι οι μαθητές, αλλά και να το χρησιμοποιήσουν ως πηγή σε μελλοντικές εργασίες.
2. Δημιουργία ενημερωτικού βίντεο, αντί μιας τυπικής προφορικής παρουσίασης (μπορούν να χρησιμοποιήσουν τη φωνή τους παράλληλα με μια μεγάλη ποικιλία πολυτροπικών [multimodal] στοιχείων).
3. Χρήση ψηφιακών εργαλείων που μετατρέπουν μια αφηρημένη έννοια σε απτή με πρακτικό και αλληλεπιδραστικό τρόπο (π.χ. χρήση της πλατφόρμας Google Earth για καλύτερη κατανόηση στοιχείων της γεωγραφίας, εικονικά εργαστήρια, όπως του Merlot και της βιβλιοθήκης Arthur Lakes, για κατανόηση των επιπτώσεων των σεισμών στο έδαφος, στα κτήρια, στη θάλασσα ή για την προσομοίωση πειραμάτων, χρήση ολογραμμάτων – μέσω εφαρμογών σε κινητές συσκευές – για παρουσίαση ζώων που έχουν εξαφανιστεί από τον πλανήτη πριν εκατομμύρια χρόνια ή για αναπαράσταση αρχαίων πόλεων, ιστορικών γεγονότων, κλπ).
4. Σχεδιασμός δραστηριοτήτων όπου οι μαθητές χρησιμοποιούν υπηρεσίες του νέφους για συνεργατική γραφή (π.χ. wiki), για ανάπτυξη κειμένου σε ομάδες, για ετεροαξιολόγηση και ανατροφοδότηση σχετικά με τις δημιουργίες τους.

• Επαναπροσδιορισμός (Redefinition)

Στο πιο εξελιγμένο στάδιο του SAMR, του επαναπροσδιορισμού, οι εκπαιδευτικοί χρησιμοποιούν την τεχνολογία για να δημιουργήσουν εντελώς νέες ευκαιρίες μάθησης.

Ο επαναπροσδιορισμός της μάθησης έχει τη δυνατότητα να συνδέσει τη μάθηση με τον πραγματικό κόσμο και να παράγει αυθεντικά αποτελέσματα. Καλλιεργεί, επίσης, στους μαθητές ψηφιακές δεξιότητες, όπως η ψηφιακή συνεργασία, η επικοινωνία, ο ψηφιακός γραμματισμός και η ικανότητα προσαρμογής σε νέα συστήματα.

Το πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι η χρήση της τεχνολογίας για τον επαναπροσδιορισμό της μάθησης στη σχολική αίθουσα δημιουργεί ζωντανούς και ενεργητικούς μαθητές, που έχουν καλλιεργήσει μια νοοτροπία εξέλιξής τους.

Παραδείγματα επαναπροσδιορισμού θα μπορούσαν  να είναι:

1. Η επαφή και συνεργασία των μαθητών με άλλα άτομα από όλο τον κόσμο ως μέρος μιας εξελιγμένης μαθησιακής εμπειρίας. Για παράδειγμα, η πλατφόρμα IVECA  επιτρέπει στους μαθητές να επισκεφθούν τοποθεσίες, όπως το τροπικό δάσος του Αμαζονίου, το μουσείο του Λούβρου ή τις αιγυπτιακές πυραμίδες, και να επικοινωνήσουν με μαθητές από όλο τον κόσμο που επισκέπτονται τα εικονικά αυτά μέρη καθώς και – αν θέλουν – να συμμετέχουν σε μια εργασία κοινού ενδιαφέροντος. Επίσης, στα πλαίσια των δραστηριοτήτων των πρόσφατα εισηγμένων «ομίλων» στο σχολείο, μπορεί να προσκληθεί ένας συγγραφέας για να συνομιλήσει διαδικτυακά με τους μαθητές για τη δουλειά του και να απαντήσει σε ερωτήσεις, π.χ. σχετικά με τη δημιουργική γραφή.
2. Δημοσίευση εργασιών των μαθητών στο διαδικτυακό περιοδικό ή εφημερίδα του σχολείου όπου μπορούν να διαβαστούν από τους συμμαθητές και την ευρύτερη κοινότητα. Αυτό μπορεί να συμπεριλάβει και την εκμάθηση του τρόπου κριτικής αξιολόγησης των διαδικτυακών πόρων κατά τη διάρκεια της διαδικτυακής έρευνας.
3. Καταγραφή των μαθητών, καθώς πραγματοποιούν μια παρουσίαση ή εξασκούν μια κινητική δεξιότητα, και, στη συνέχεια, χρήση της εγγραφής αυτής ως πηγή ανατροφοδότησης.
4. Πειραματισμός με εργασίες που χρησιμοποιούν εκτεταμένα πολυτροπικά στοιχεία (π.χ. παραγωγή ντοκιμαντέρ ή ταινιών μικρού μήκους, ιστοσελίδες, εκτύπωση τρισδιάστατων δημιουργημάτων). Στην ιστορία οι μαθητές μπορούν να δουν πώς τα δεδομένα μπορούν να παρουσιαστούν μέσω infographics και να εμπνευστούν, ώστε να δημιουργήσουν τα δικά τους. Στα θρησκευτικά να αναπαραστήσουν τη σειρά των γεγονότων της Παλαιάς Διαθήκης σε μια χρονογραμμή, χρησιμοποιώντας πολυμεσικά στοιχεία.
5. Ενασχόληση με αυθεντικές εμπειρίες στα πλαίσια της εικονικής τάξης: Οι μαθητές μπορούν να ασχοληθούν με την εξεύρεση λύσεων σε τοπικά προβλήματα, όπως η διερεύνηση της ποιότητας του νερού ενός κοντινού ποταμού ή λίμνης, να καλέσουν διαδικτυακά επαγγελματίες για αξιολογήσουν την έρευνά τους και να τους βοηθήσουν να συγκροτήσουν τις τελικές προτάσεις τους, και, στο τέλος, να θέσουν στα μέλη της τοπικής κοινότητας μια διαδικτυακή ψηφοφορία για να αξιολογήσουν τις προτάσεις τους.

Θυμηθείτε: ο επαναπροσδιορισμός δεν είναι το ίδιο με την “καινοτόμα τεχνολογία”. Μια μαθησιακή εμπειρία επαναπροσδιορίζεται όταν ενσωματώνει την τεχνολογία απρόσκοπτα και ουσιαστικά, για να ανοίξει νέες πόρτες για τη μάθηση των μαθητών – ανεξάρτητα από το πόσο εξελιγμένη μπορεί να είναι αυτή η τεχνολογία.

Επίλογος

Το μοντέλο SAMR είναι στην πραγματικότητα μια εργαλειοθήκη. Ο στόχος δεν είναι να χρησιμοποιήσετε το πιο εξελιγμένο εργαλείο, αλλά να βρείτε το κατάλληλο για τη δουλειά που θέλετε να κάνετε. Ο στόχος που θα θέσετε θα σας βοηθήσει να καθορίσετε τον τρόπο με τον οποίο η τεχνολογία θα διεισδύσει στα μαθήματά σας.

Ερωτήσεις όπως:

• Πώς μπορεί να βελτιωθεί το μάθημά μου, χρησιμοποιώντας την τεχνολογία;
• Πώς μπορώ να εμπλακώ και να ενδυναμώσω τους μαθητές μέσω της τεχνολογίας;
• Γιατί είναι προτιμότερη από τη μη χρήση της τεχνολογίας;
• Πόσο εξοπλισμένοι είναι οι μαθητές μου και εγώ για να χρησιμοποιήσουμε αυτή την τεχνολογία;
• Πόσο χρόνο πρέπει να επενδύσω προσωπικά για να λειτουργήσει;
• Πώς μπορεί η διαδικτυακή μάθηση να πλησιάσει την αυθεντική μάθηση στον πραγματικό κόσμο;

μπορούν να κάνουν πιο εύκολο να προσδιορίσετε ποιο στάδιο του μοντέλου SAMR ταιριάζει στις ανάγκες σας. Να θυμάστε ότι δεν χρειάζεται πάντα να επαναπροσδιορίζετε τη μάθηση των μαθητών σας. Μερικές απλές τεχνολογικές προσθήκες σε μια ήδη αποτελεσματική στρατηγική μάθησης μπορεί να είναι το μόνο που χρειάζεστε για να κάνετε τη διαφορά.

Η χρήση της τεχνολογίας στην τάξη στέλνει ένα σαφές μήνυμα στους μαθητές. Τους δείχνει ότι συνδέετε τη μάθηση με τον ταχέως μεταβαλλόμενο κόσμο έξω από τους τοίχους της τάξης και δε φοβάστε να προσαρμοστείτε σε μια νέα πρόκληση. Γίνετε δημιουργικοί με την τεχνολογία για να εμπνεύσετε και να διδάξετε.

Πηγή [edweek.gr]