Διεθνής μελέτη με 851 εν ενεργεία και μελλοντικούς εκπαιδευτικούς από την Ελλάδα, τη Σερβία και το Βέλγιο καταγράφει θετική στάση απέναντι στους αριστερόχειρες μαθητές, αλλά και σημαντικές παρανοήσεις για τη λειτουργία του εγκεφάλου, τη νοημοσύνη και την κυριοχειρία.
Σημαντική απόσταση ανάμεσα στη θετική στάση των εκπαιδευτικών απέναντι στους αριστερόχειρες μαθητές και στις επιστημονικές τους γνώσεις για την αριστεροχειρία αναδεικνύει νέα διεθνής μελέτη με τη συμμετοχή ερευνητών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ).
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Laterality: Asymmetries of Brain, Behaviour, and Cognition, βασίστηκε σε δείγμα 851 εν ενεργεία και μελλοντικών εκπαιδευτικών από την Ελλάδα, τη Σερβία και τη Φλάνδρα του Βελγίου.
Παρότι η μεγάλη πλειονότητα των συμμετεχόντων εκφράζει υποστηρικτική στάση απέναντι στα αριστερόχειρα παιδιά, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι αρκετές διαδεδομένες αντιλήψεις για την κυριοχειρία δεν ανταποκρίνονται στα επιστημονικά δεδομένα.
Λιγότερες από τις μισές απαντήσεις ήταν σωστές
Η μελέτη εισάγει την έννοια του «εγγραμματισμού για την κυριοχειρία» (handedness literacy), δηλαδή του επιπέδου επιστημονικής γνώσης γύρω από την προτίμηση χρήσης του ενός χεριού έναντι του άλλου.
Για την αξιολόγηση των συμμετεχόντων χρησιμοποιήθηκαν 18 εξειδικευμένες δηλώσεις σχετικά με την αριστεροχειρία και την κυριοχειρία γενικότερα.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, κατά μέσο όρο, οι εκπαιδευτικοί απάντησαν σωστά σε λιγότερες από τις μισές.
Το εύρημα αυτό αναδεικνύει την ανάγκη για πληρέστερη επιστημονική ενημέρωση, ιδιαίτερα σε ένα ζήτημα που συνδέεται με καθημερινές πρακτικές της σχολικής τάξης.
Θετική στάση απέναντι στους αριστερόχειρες μαθητές
Ένα από τα ενθαρρυντικά στοιχεία της έρευνας αφορά τη στάση των εκπαιδευτικών απέναντι στην αριστεροχειρία.
Στην Ελλάδα και τη Σερβία, περισσότερο από το 95% των συμμετεχόντων εξέφρασε υποστηρικτική στάση απέναντι στους αριστερόχειρες μαθητές.
Ωστόσο, καταγράφηκαν και περιπτώσεις στις οποίες εκπαιδευτικοί έδειξαν τάση να ενθαρρύνουν τη χρήση του δεξιού χεριού. Στην Ελλάδα, το σχετικό ποσοστό ανήλθε σε 6,2%.
Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η αποδοχή της αριστεροχειρίας είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη, χωρίς όμως να έχουν εξαλειφθεί πλήρως παλαιότερες αντιλήψεις σχετικά με τη χρήση του κυρίαρχου χεριού.
Ο μύθος ότι οι αριστερόχειρες είναι συχνότερα ιδιοφυΐες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ευρήματα σχετικά με την αντίληψη ότι οι αριστερόχειρες έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να εμφανίζουν εξαιρετικά υψηλή νοημοσύνη.
Παρότι πρόκειται για έναν θετικό εκ πρώτης όψεως χαρακτηρισμό, η συγκεκριμένη γενίκευση δεν υποστηρίζεται από τα επιστημονικά δεδομένα που εξετάζει η μελέτη.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, μόλις το 30% των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα γνώριζε ότι οι αριστερόχειρες δεν έχουν περισσότερες πιθανότητες να είναι ιδιοφυΐες σε σύγκριση με τους δεξιόχειρες.
Το αντίστοιχο ποσοστό ήταν ακόμη χαμηλότερο στη Σερβία, όπου διαμορφώθηκε στο 11,5%, και στη Φλάνδρα του Βελγίου, όπου περιορίστηκε στο 2,8%.
Τα ευρήματα αναδεικνύουν ότι ακόμη και οι λεγόμενοι «κολακευτικοί» μύθοι μπορούν να παραμένουν ισχυροί, παρά την απουσία επιστημονικής τεκμηρίωσης.
Τι γνωρίζουν οι εκπαιδευτικοί για τα εγκεφαλικά ημισφαίρια
Μια ακόμη παρανόηση αφορά τη σχέση της αριστεροχειρίας με τη λειτουργία του εγκεφάλου.
Η αντίληψη ότι οι αριστερόχειρες χρησιμοποιούν κατά κανόνα το δεξί εγκεφαλικό ημισφαίριο για τη γλωσσική επεξεργασία δεν ανταποκρίνεται στη συνήθη εικόνα.
Όπως επισημαίνεται στη μελέτη, η πλειονότητα των αριστερόχειρων χρησιμοποιεί το αριστερό εγκεφαλικό ημισφαίριο για τη γλώσσα, όπως συμβαίνει και με τους περισσότερους δεξιόχειρες.
Ωστόσο, μόνο το 20% έως 25% των συμμετεχόντων απάντησε σωστά στη σχετική ερώτηση.
Το αποτέλεσμα υπογραμμίζει την επιμονή απλουστευτικών αντιλήψεων για τη σχέση ανάμεσα στην κυριοχειρία και την εγκεφαλική λειτουργία.
Πόσοι άνθρωποι είναι πραγματικά αριστερόχειρες;
Η έρευνα διαπίστωσε επίσης ότι οι εκπαιδευτικοί τείνουν να υπερεκτιμούν τη συχνότητα της αριστεροχειρίας στον γενικό πληθυσμό.
Οι συμμετέχοντες εκτίμησαν ότι οι αριστερόχειρες αποτελούν περίπου το 16% έως 22% του πληθυσμού.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στη μελέτη, το πραγματικό ποσοστό βρίσκεται κοντά στο 10%.
Η απόκλιση αυτή αποτελεί ακόμη μία ένδειξη ότι οι γνώσεις γύρω από την κυριοχειρία συχνά διαμορφώνονται περισσότερο από προσωπικές εντυπώσεις παρά από επιστημονικά δεδομένα.
Οι αριστερόχειροι εκπαιδευτικοί δεν γνωρίζουν απαραίτητα περισσότερα
Ένα ακόμη εύρημα αφορά τους ίδιους τους αριστερόχειρες εκπαιδευτικούς.
Η έρευνα έδειξε ότι δεν παρουσίασαν υψηλότερο επίπεδο επιστημονικής γνώσης για την κυριοχειρία σε σύγκριση με τους δεξιόχειρες συναδέλφους τους.
Μάλιστα, εμφανίστηκαν περισσότερο διατεθειμένοι να αποδεχθούν ορισμένους θετικούς μύθους που αφορούν την αριστεροχειρία.
Το αποτέλεσμα υποδηλώνει ότι η προσωπική εμπειρία δεν συνεπάγεται απαραίτητα και μεγαλύτερη επιστημονική εξοικείωση με το συγκεκριμένο θέμα.
Οι εκπαιδευτικοί ζητούν περισσότερη επιμόρφωση
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε υπό την επίβλεψη της Δρ. Μαριέττας Παπαδάτου-Παστού, Αναπληρώτριας Καθηγήτριας του ΕΚΠΑ, σε συνεργασία με ερευνητές από τα Πανεπιστήμια Βελιγραδίου και Γάνδης, καθώς και το Ινστιτούτο Max Planck.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί αναγνωρίζουν την ανάγκη περαιτέρω ενημέρωσης.
Στην Ελλάδα, το 68,5% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι θα ήθελε να εμπλουτίσει τις γνώσεις του για την κυριοχειρία.
Σύμφωνα με την έρευνα, η ενημέρωση των εκπαιδευτικών για το συγκεκριμένο ζήτημα προέρχεται σε μεγάλο βαθμό από άτυπες πηγές και μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Οι ερευνητές προτείνουν να ενταχθεί η κυριοχειρία στα προγράμματα αρχικής εκπαίδευσης και επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών, με έμφαση τόσο στις νευροεπιστημονικές γνώσεις όσο και στις πρακτικές ανάγκες της τάξης.
Στις προτεινόμενες παρεμβάσεις περιλαμβάνονται ζητήματα όπως η στάση του σώματος κατά τη γραφή, το κράτημα του μολυβιού και η αξιοποίηση κατάλληλων εργονομικών εργαλείων.
Η έρευνα αναδεικνύει ότι η υποστηρικτική στάση απέναντι στους αριστερόχειρες μαθητές αποτελεί σημαντική βάση, αλλά δεν αρκεί από μόνη της. Η επιστημονικά τεκμηριωμένη επιμόρφωση μπορεί να βοηθήσει τους εκπαιδευτικούς να αποφεύγουν παρανοήσεις και να ανταποκρίνονται αποτελεσματικότερα στις διαφορετικές ανάγκες των παιδιών.
