Στο ζήτημα των δικαιωμάτων των αναπληρωτών εκπαιδευτικών αναφέρθηκε η υπουργός Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη, κατά τη σημερινή συνάντησή της με το Διοικητικό Συμβούλιο της ΔΟΕ, σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραπέμπει την Ελλάδα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη διαφορετική μεταχείριση εργαζομένων ορισμένου χρόνου.
«Δεν μπορούμε να υποσχεθούμε ότι οι αναπληρωτές θα έχουν τα ίδια δικαιώματα με τους μόνιμους», δήλωσε η υπουργός Παιδείας, όταν το θέμα τέθηκε από τους συνδικαλιστές του κορυφαίου συνδικαλιστικού οργάνου των δασκάλων και των νηπιαγωγών.
Η τοποθέτηση έρχεται ενώ βρίσκεται στο προσκήνιο η υπόθεση της εφαρμογής στην Ελλάδα της ευρωπαϊκής οδηγίας για την εργασία ορισμένου χρόνου και ειδικότερα οι διαφορετικοί όροι απασχόλησης που ισχύουν για εκπαιδευτικούς με συμβάσεις ορισμένου χρόνου και μόνιμους εκπαιδευτικούς.
Η παραπομπή της Ελλάδας στο ΔΕΕ
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να παραπέμψει την Ελλάδα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ), καθώς θεωρεί ότι η χώρα δεν έχει ευθυγραμμίσει πλήρως την εθνική νομοθεσία της με την οδηγία 1999/70/ΕΚ του Συμβουλίου για την εργασία ορισμένου χρόνου.
Η συγκεκριμένη οδηγία θεσπίζει κοινό ενωσιακό πλαίσιο για την πρόληψη της κατάχρησης των διαδοχικών συμβάσεων εργασίας ορισμένου χρόνου και τη διασφάλιση της ίσης μεταχείρισης μεταξύ εργαζομένων ορισμένου και αορίστου χρόνου.
Σύμφωνα με το πλαίσιο αυτό, απαγορεύεται η λιγότερο ευνοϊκή μεταχείριση των εργαζομένων ορισμένου χρόνου, εκτός εάν αυτή μπορεί να δικαιολογηθεί αντικειμενικά.
Στην περίπτωση της Ελλάδας, το ζήτημα αφορά τους όρους απασχόλησης των εκπαιδευτικών με συμβάσεις ορισμένου χρόνου στα δημόσια σχολεία σε σύγκριση με τους μόνιμους εκπαιδευτικούς. Μεταξύ των παραδειγμάτων διαφορετικής μεταχείρισης που αναφέρονται βρίσκονται η άδεια μητρότητας και η αναρρωτική άδεια.
Η διαδικασία επί παραβάσει είχε ξεκινήσει τον Ιούλιο του 2024, όταν η Επιτροπή απέστειλε προειδοποιητική επιστολή στην Ελλάδα. Οι διευκρινίσεις που δόθηκαν από την ελληνική πλευρά για την αιτιολόγηση της διαφορετικής μεταχείρισης δεν κρίθηκαν ικανοποιητικές.
Ακολούθησε, τον Μάιο του 2025, αιτιολογημένη γνώμη προς την Ελλάδα. Καθώς, σύμφωνα με την Επιτροπή, οι εξηγήσεις που παρασχέθηκαν δεν ήραν τις ανησυχίες της, αποφασίστηκε η παραπομπή της χώρας στο ΔΕΕ.
Η θέση που είχε παρουσιάσει το υπουργείο
Το ζήτημα των διαφορών ανάμεσα σε αναπληρωτές και μόνιμους εκπαιδευτικούς είχε τεθεί και στο παρελθόν στη Βουλή, με την τότε υφυπουργό Παιδείας Ζέττα Μακρή να παρουσιάζει τη θέση του υπουργείου.
Σύμφωνα με εκείνη την τοποθέτηση, οι δύο κατηγορίες εκπαιδευτικών διαφέρουν ως προς το αντικείμενο και τη διάρκεια της απασχόλησης, τις ανάγκες που καλύπτουν, τις απολαβές, την πηγή χρηματοδότησης και τις μεταβολές της υπηρεσιακής τους κατάστασης.
Η θέση που είχε διατυπωθεί ήταν ότι οι αναπληρωτές και οι μόνιμοι εκπαιδευτικοί δεν βρίσκονται σε συγκρίσιμη κατάσταση.
Οι προσωρινοί αναπληρωτές προσλαμβάνονται με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου για την κάλυψη έκτακτων εκπαιδευτικών αναγκών, ενώ οι μόνιμοι εκπαιδευτικοί καλύπτουν πάγιες και διαρκείς ανάγκες και υπηρετούν σε οργανικές θέσεις.
Ως προς το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η θέση που είχε παρουσιαστεί από το υπουργείο ήταν ότι απαγορεύεται η διάκριση σε βάρος των εργαζομένων ορισμένου χρόνου σε σχέση με τους αντίστοιχους εργαζόμενους αορίστου χρόνου, αλλά δεν επιβάλλεται ίδια μεταχείριση όταν οι εργαζόμενοι δεν βρίσκονται σε συγκρίσιμη κατάσταση.
Άδειες, συμβάσεις και χρηματοδότηση
Μία από τις διαφορές αφορά τις άδειες. Όπως είχε αναφερθεί, για τη χορήγησή τους απαιτείται ενεργός σύμβαση εργασίας, ενώ στην περίπτωση των αναπληρωτών δεν υπάρχει ενεργή σύμβαση κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και δεν είναι δεδομένο ότι ένας εκπαιδευτικός θα επαναπροσληφθεί.
Διαφοροποίηση υπάρχει και ως προς τη χρηματοδότηση. Όταν οι προσωρινοί αναπληρωτές πληρώνονται μέσω ΕΣΠΑ, προσλαμβάνονται για την κάλυψη συγκεκριμένης θέσης και, προκειμένου η δαπάνη της μισθοδοσίας τους να θεωρείται επιλέξιμη, πρέπει να υπηρετήσουν στη συγκεκριμένη θέση.
Οι μόνιμοι εκπαιδευτικοί, από την άλλη πλευρά, ασκούν εκπαιδευτικά αλλά και διοικητικά καθήκοντα, ενώ οι αποδοχές τους προέρχονται από τον τακτικό προϋπολογισμό και όχι από συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Διαφορετική είναι και η χρονική διάρκεια της εργασιακής σχέσης. Η σύμβαση των προσωρινών αναπληρωτών δεν μπορεί να υπερβαίνει το ένα διδακτικό έτος, από την 1η Σεπτεμβρίου έως τις 30 Ιουνίου. Συνάπτεται όταν αναλαμβάνουν υπηρεσία στη σχολική μονάδα τοποθέτησής τους και λήγει αυτοδίκαια με το τέλος του διδακτικού έτους.
Αντίθετα, οι μόνιμοι εκπαιδευτικοί κατέχουν μόνιμη θέση, η οποία υφίσταται έως την κατάργηση της οργανικής τους θέσης.
Μισθοί, θέσεις ευθύνης και μετακινήσεις
Διαφορές καταγράφονται και στο μισθολογικό και υπηρεσιακό καθεστώς. Οι προσωρινοί αναπληρωτές έχουν σταθερές αποδοχές κάθε μήνα, ενώ για τους μόνιμους εκπαιδευτικούς ο μισθός διαμορφώνεται ανά διετία με βάση τα μισθολογικά κλιμάκια.
Παράλληλα, οι μόνιμοι εκπαιδευτικοί μπορούν, ανάλογα με τα τυπικά και ουσιαστικά προσόντα τους, να καταλαμβάνουν θέσεις ευθύνης, δυνατότητα που δεν προβλέπεται για τους προσωρινούς αναπληρωτές.
Οι μόνιμοι προσλαμβάνονται ως δόκιμοι και μονιμοποιούνται μετά από αξιολόγηση, η οποία επαναλαμβάνεται περιοδικά κατά τη διάρκεια του εργασιακού τους βίου.
Διαφορετικό είναι επίσης το πλαίσιο των υπηρεσιακών μετακινήσεων. Οι προσωρινοί αναπληρωτές δεν μπορούν να μετακινηθούν ή να μετατεθούν για την κάλυψη εκπαιδευτικών λειτουργικών κενών ή αναγκών που προκύπτουν μετά την πρόσληψή τους και είναι υποχρεωμένοι να υπηρετούν στη θέση για την οποία προσλήφθηκαν. Οι μόνιμοι εκπαιδευτικοί, αντίθετα, μπορούν να μετατίθενται και να αποσπώνται.
Η συζήτηση για τις διαφορές μεταξύ των δύο κατηγοριών εκπαιδευτικών επανέρχεται πλέον στο προσκήνιο τόσο μέσα από τη συνάντηση της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Παιδείας με τη ΔΟΕ όσο και μέσα από την παραπομπή της Ελλάδας στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας σχετικά με την εργασία ορισμένου χρόνου.
