Πρόσκληση ύψους 539.400 ευρώ για την εκπόνηση της πρώτης πανελλαδικής μελέτης που θα αποτυπώσει τον αντίκτυπο των εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων και το επίπεδο ανάπτυξης δεξιοτήτων των μαθητών σε όλο το φάσμα της σχολικής εκπαίδευσης απηύθυνε το Υπουργείο Παιδείας.
Η μελέτη θα καλύψει το σύνολο της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένης της Ειδικής Αγωγής, και φιλοδοξεί να αποτυπώσει για πρώτη φορά με επιστημονικά τεκμηριωμένο τρόπο κατά πόσο το ελληνικό σχολείο καλλιεργεί στους μαθητές τις γνώσεις, τις ικανότητες και τις δεξιότητες που απαιτούνται στον 21ο αιώνα.
Το Υπουργείο παραδέχεται έλλειψη συστηματικής αξιολόγησης
Στην αιτιολόγηση της σχετικής δαπάνης, το Υπουργείο Παιδείας αναγνωρίζει ότι, παρά τις σημαντικές θεσμικές παρεμβάσεις που υλοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια, δεν υπάρχει μέχρι σήμερα συστηματική και μετρήσιμη αξιολόγηση του πραγματικού τους αντίκτυπου.
Όπως επισημαίνεται, την τελευταία πενταετία εφαρμόστηκαν σημαντικές μεταρρυθμίσεις, όπως:
- Τα Εργαστήρια Δεξιοτήτων σε Νηπιαγωγεία, Δημοτικά και Γυμνάσια.
- Τα νέα Προγράμματα Σπουδών.
- Η δίχρονη υποχρεωτική προσχολική εκπαίδευση.
- Η αναμόρφωση της υποστήριξης των εκπαιδευτικών μέσω του θεσμού των Συμβούλων Εκπαίδευσης.
Ωστόσο, σύμφωνα με το Υπουργείο, δεν υπάρχουν έως σήμερα επαρκή στοιχεία που να αποτυπώνουν με ακρίβεια κατά πόσο οι παρεμβάσεις αυτές έχουν βελτιώσει τις πραγματικές ικανότητες των μαθητών.
Οι επιδόσεις της Ελλάδας σε PISA και ICILS
Κεντρικό επιχείρημα για την εκπόνηση της μελέτης αποτελούν τα ευρήματα των διεθνών αξιολογήσεων PISA και ICILS, στα οποία η Ελλάδα καταγράφει επιδόσεις χαμηλότερες από τους διεθνείς μέσους όρους.
Ειδικότερα:
- Στο PISA 2022, το 47% των δεκαπεντάχρονων μαθητών στην Ελλάδα δεν έφτασε το βασικό επίπεδο επάρκειας (Level 2) στα Μαθηματικά, έναντι μέσου όρου 31% στις χώρες του ΟΟΣΑ.
- Στην πρώτη συμμετοχή της χώρας στη διεθνή έρευνα ψηφιακού γραμματισμού ICILS 2023, η Ελλάδα συγκέντρωσε 460 μονάδες, δηλαδή 16 μονάδες κάτω από τον διεθνή μέσο όρο των 476 μονάδων.
Σύμφωνα με το Υπουργείο, οι αδυναμίες που εμφανίζονται στην ηλικία των 15 ετών έχουν τις ρίζες τους στα προηγούμενα στάδια της εκπαιδευτικής πορείας των μαθητών, γεγονός που καθιστά αναγκαία την ενιαία εξέταση όλων των βαθμίδων της σχολικής εκπαίδευσης.
Σύνδεση με την ανταγωνιστικότητα και το brain drain
Η μελέτη δεν περιορίζεται μόνο στην αποτίμηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας, αλλά συνδέεται και με ευρύτερες αναπτυξιακές προκλήσεις της χώρας.
Στο σκεπτικό της πρόσκλησης επισημαίνεται ότι οι δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση παραμένουν χαμηλότερες από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς το 2022 ανήλθαν στο 3,4% του ΑΕΠ έναντι 4,6% κατά μέσο όρο στην ΕΕ.
Παράλληλα γίνεται αναφορά στο φαινόμενο του brain drain, με το Υπουργείο να επισημαίνει ότι το 2025 καταγράφηκε ιδιαίτερα υψηλή κινητικότητα Ελλήνων πτυχιούχων προς χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ΕΖΕΣ.
Η ενίσχυση των δεξιοτήτων των μαθητών θεωρείται κρίσιμος παράγοντας για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας και τη συγκράτηση ανθρώπινου δυναμικού υψηλής κατάρτισης.
Πανελλαδική έρευνα με περιφερειακή διάσταση
Η μελέτη θα καλύψει το σύνολο της σχολικής εκπαίδευσης – από το Νηπιαγωγείο και το Δημοτικό έως το Γυμνάσιο, τα Γενικά και τα Επαγγελματικά Λύκεια – δηλαδή όλες τις βαθμίδες στις οποίες θεμελιώνονται και αναπτύσσονται οι δεξιότητες του μελλοντικού πολίτη και εργαζομένου.
Η ανάλυση θα πραγματοποιηθεί σε εθνικό επίπεδο με χωρική διάσταση, καθώς τα δείγματα θα επιλεγούν ανά Περιφέρεια και θα παραχθούν τέσσερις αυτοτελείς εκθέσεις μεγάλων γεωγραφικών ενοτήτων (NUTS 1), ενώ τα αποτελέσματα θα αποτυπώνονται και σε ειδικό ψηφιακό dashboard με γεωγραφικούς δείκτες.
Οι τέσσερις πυλώνες της μελέτης
Η έρευνα θα οργανωθεί σε τέσσερις βασικούς άξονες:
Δευτερογενής ανάλυση δεδομένων και προγραμμάτων σπουδών
Περιλαμβάνει την ανάλυση διεθνών και εθνικών δεδομένων, τη συστηματική εξέταση των προγραμμάτων σπουδών όλων των βαθμίδων και τη χαρτογράφηση της αντιστοίχισής τους με τα ευρωπαϊκά πλαίσια δεξιοτήτων.
Ποσοτική έρευνα στην εκπαιδευτική κοινότητα
Θα πραγματοποιηθεί έρευνα πεδίου σε εκπαιδευτικούς, διευθυντές σχολικών μονάδων και Συμβούλους Εκπαίδευσης, προκειμένου να καταγραφούν εμπειρίες, πρακτικές και εκτιμήσεις για την ανάπτυξη δεξιοτήτων στο σχολείο.
Ποιοτική έρευνα με στελέχη και εμπειρογνώμονες
Η μελέτη θα περιλαμβάνει συνεντεύξεις και ποιοτική διερεύνηση με στελέχη της εκπαίδευσης, ειδικούς επιστήμονες και κοινωνικούς εταίρους.
Διεθνής συγκριτική ανάλυση και πρόβλεψη αναγκών
Μέσω της διαδικασίας horizon scanning θα εξεταστούν οι αναδυόμενες ανάγκες δεξιοτήτων σε διεθνές επίπεδο και οι τάσεις που αναμένεται να επηρεάσουν την εκπαίδευση και την αγορά εργασίας τα επόμενα χρόνια.
Χωρίς πρωτογενή έρευνα σε μαθητές και γονείς
Σημαντικό στοιχείο της μελέτης είναι ότι δεν προβλέπεται πρωτογενής έρευνα σε μαθητές ή γονείς.
Τα δεδομένα που αφορούν τις επιδόσεις των μαθητών θα αντληθούν από ήδη διαθέσιμες διεθνείς και εθνικές αξιολογήσεις, όπως οι έρευνες PISA και ICILS, καθώς και από επίσημα στατιστικά στοιχεία.
Μέσα από τη διαδικασία αυτή το Υπουργείο Παιδείας επιδιώκει να αποκτήσει μια ολοκληρωμένη εικόνα για την αποτελεσματικότητα των εκπαιδευτικών πολιτικών που εφαρμόστηκαν τα τελευταία χρόνια και για το κατά πόσο το ελληνικό σχολείο προετοιμάζει επαρκώς τους μαθητές για τις απαιτήσεις της σύγχρονης κοινωνίας και οικονομίας.
