Την κειμενοκεντρική προσέγγιση στη διδακτική της γλώσσας στα σχολεία από το Νηπιαγωγείο έως και το Γυμνάσιο προτείνει επιτροπή ειδικών (Α.ΔΙ.Π.Π.Δ.Ε.) σε αναλυτική και τεκμηριωμένη έκθεση που δημοσιεύτηκε πριν λίγες ημέρες.
Η έκθεση δημοσιεύτηκε αυτή την περίοδο που η ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας ψάχνει λύσεις, προβληματισμένη με τα αποτελέσματα των διαγνωστικών εξετάσεων του 2022 και του 2023 για την εκπαίδευση στα σχολεία της χώρας μας. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα ένα σημαντικό ποσοστό μαθητών, που ξεπερνά το 20% κατά την ολοκλήρωση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες κατανόησης του σχολικού γραπτού λόγου και σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό παραγωγής γραπτού λόγου.
Σύμφωνα με την έκθεση η παραπάνω διαπιστώσεις ευλόγως προβληματίζουν τους αρμοδίους σε όλα τα επίπεδα, δεδομένου ότι η κατανόηση του γραπτού λόγου, στη σχολική του εκδοχή, αποτελεί προϋπόθεση για όλα τα γνωστικά αντικείμενα. Ο προβληματισμός επιτείνεται από τη διαπίστωση ότι η εν λόγω υστέρηση διαπιστώνεται στην κατανόηση, που αποτελεί τον κεντρικό στόχο της κειμενοκεντρικής προσέγγισης.
Στην έκθεση ορίζονται τρεις εκπαιδευτικές ζώνες και αντίστοιχα εκπαιδευτικά προγράμματα, που χαρακτηρίζονται ως προγράμματα εγγραμματισμού με τρεις διαδοχικές «Προσεγγίσεις Εγγραμματισμού»:
1.Μαθαίνω τη Γλώσσα, στο Νηπιαγωγείο και στην Α’, Β΄ και Γ΄ τάξη Δημοτικού.
2. Μαθαίνω με τη Γλώσσα, από τη Δ΄ τάξη Δημοτικού μέχρι την Γ΄ τάξη Γυμνασίου.
3. Σκέπτομαι με τη Γλώσσα Κριτικά και Δημιουργικά, σε όλες τις τάξεις της
υποχρεωτικής εκπαίδευσης, με τις αυτονόητες προσαρμογές στις δυνατότητες των μαθητών.
“Διαπιστώνεται ότι υπάρχουν σχετικές υστερήσεις” (στους εκπαιδευτικούς)
Παρά το γεγονός ότι τόσο τα προγράμματα σπουδών του 2003 (ΦΕΚ 303/Β), τα συνοδευτικά σχολικά εγχειρίδια (2006), όσο και τα νέα προγράμματα σπουδών (2022) και τα αντίστοιχα Βιβλία Εκπαιδευτικού (2022) υιοθετούν την κειμενοκεντρική προσέγγιση, όλα αυτά τα χρόνια δεν εφαρμόστηκε διευρυμένα στις σχολικές τάξεις “αξιοποιήθηκε σε μικρό βαθμό και μάλλον επιφανειακά” και σύμφωνα με την έκθεση “διαπιστώνεται ότι υπάρχουν σχετικές υστερήσεις” στους εκπαιδευτικούς. Αυτό οφείλεται και στην έλλειψη συστηματικής επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών.
Σύμφωνα με την έκθεση οι πολυποίκιλες ελλείψεις στην ουσιαστική υποστήριξη των εκπαιδευτικών εικάζεται βάσιμα ότι είναι ένας βασικός λόγος για τα προαναφερθέντα μαθησιακά αποτελέσματα των διαγνωστικών εξετάσεων του 2022 και του 2023 και μάλιστα στην κατανόηση του κειμένου της Γλώσσας που είναι πρωταρχικός σκοπός της κειμενοκεντρικής προσέγγισης, όπως επισημάνθηκε.
΄Έτσι λοιπόν ένας από τους σκοπούς της δημοσίευσης της Έκθεσης είναι και “η εξοικείωση των εκπαιδευτικών με το σκεπτικό, τις διαδικασίες και τις πρακτικές της προσέγγισης, που ενεργοποιούν τις ανάλογες μαθητικές δράσεις”
Από την γραμματική και το συντακτικό στην εστίαση στο κείμενο
Οι ειδικοί αναφέρουν ότι: “Στο εκπαιδευτικό πλαίσιο για αιώνες η εστίαση από διδακτικής πλευράς ήταν στη λέξη και στην πρόταση (γραμματική και συντακτικό), καθότι τις θεωρούσαν ως τις βασικές μονάδες του λόγου, ενώ τις τελευταίες δεκαετίες, βάσει και των σύγχρονων κειμενογλωσσολογικών θεωριών, η εστίαση μετατοπίστηκε στο κείμενο, που θεωρείται πλέον η βασική και ολοκληρωμένη μονάδα λόγου”
Ενώ λοιπόν υπάρχουν νέα δεδομένα σχετικά με τη διδασκαλία της γλώσσας η “διδακτική εστίαση του σχολείου ήταν στο επίπεδο της λέξης (Γραμματική) και στο επίπεδο της πρότασης (Συντακτικό) και όχι στη δομή του κειμένου και τις αντίστοιχες λεξικογραμματικές επιλογές του όπως γίνεται με την κειμενοκεντρική προσέγγιση
Όχι “ασκησιολόγια” στη διδακτική της γλώσσας
Ασκήσεις του τύπου ” κλίνε το ρήμα”, “κλίνε το ουσιαστικό”, “γράψε πέντε τοπικά επιρρήματα” και γενικά η επιμονή στα δομικά στοιχεία δεν έχουν νόημα και δε βοηθούν τους μαθητές στην κατανόηση των γλωσσικών μηχανισμών.
Στην έκθεση επισημαίνεται ότι : “Οι διαδικασίες κατάκτησης των μηχανισμών της ανάγνωσης και της γραφής δεν πρέπει να λαμβάνουν τη μορφή ασκησιολογίου, αλλά να έχουν νόημα για τους μαθητές, όπως τονίζουν και οι συγγραφείς του εν χρήσει «αναγνωστικού» της Α΄ τάξης Δημοτικού, οι οποίοι αναφέρουν ότι στόχος είναι να οικοδομήσει στο παιδί την αντίληψη ότι γράφει με σκοπό να μεταδώσει ένα μήνυμα, και όχι απλώς για να το μεταγράψει, και διαβάζει με σκοπό να κατανοήσει το περιεχόμενο ενός κειμένου, και όχι απλώς για να ταυτίσει φθόγγους και γράμματα”.
Πού πρέπει να εστιάζει η διδακτική προσέγγιση
Είναι σημαντική από διδακτικής πλευράς, η εμπλοκή των μαθητών στην αναζήτηση των δομών και των δομικών στοιχείων διατρέχουν το κείμενο και το μετατρέπουν από σύνολο λέξεων και προτάσεων σε συγκεκριμένη εκφορά λόγου.
Η διδακτική προσέγγιση, λοιπόν, οφείλει να εστιάζει σε δύο καίρια σημεία: πρώτον, στην αναγνώριση της ποικιλομορφίας των κειμενικών ειδών και, δεύτερον, στην κατανόηση ότι τα κείμενα έχουν δομές και δομικά στοιχεία, μέσα από τη σχέση των οποίων κατανοούμε το περιεχόμενο του κειμένου.
Η εκπαιδευτική διαδικασία πρέπει να αναδεικνύει τις διασυνδέσεις μεταξύ των λεξικών μονάδων (γλωσσική συνοχή) και των σημασιολογικών στοιχείων (νοηματική συνεκτικότητα), καθώς η κατανόηση αυτών των σχέσεων μέσω ενεργού εμπλοκής και διερεύνησης συμβάλλει στην εμβάθυνση της διδασκόμενης γνώσης διασφαλίζει τη βαθιά κατανόηση της διδασκόμενης στα σχολικά εγχειρίδια γνώσης.
Στόχος είναι να οικοδομήσει στο παιδί την αντίληψη ότι γράφει με σκοπό να μεταδώσει ένα μήνυμα, και όχι απλώς για να το μεταγράψει, και διαβάζει με σκοπό να κατανοήσει το περιεχόμενο ενός κειμένου, και όχι απλώς για να ταυτίσει φθόγγους και γράμματα.
Δείτε παρακάτω όλη την έκθεση αναλυτικά
Πηγή [edweek.gr]
Τα πάντα για τη Πρωτοβάθμια και τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση του Νομού Ημαθίας.
